Topic 2 Overzicht van de belangrijkste aspecten en termen van de richtlijn

De richtlijn inzake de rechten van het slachtoffer: een algemeen overzicht

De richtlijn inzake de rechten van het slachtoffer is een van de fundamentele instrumenten van de EU voor de bescherming van de rechten van slachtoffers.

Het is aangenomen in 2012. De EU-landen moesten het uiterlijk op 16 november 2015 ten uitvoer leggen. In 2013 heeft de Europese Commissie een leidraad uitgebracht om de EU-landen bij dit proces te helpen.

Het doel van de richtlijn is alle slachtoffers van een misdrijf steun en bescherming te bieden, samen met passende informatie waardoor zij aan de strafprocedure kunnen deelnemen. Slachtoffers moeten worden erkend en op een respectvolle en tactvolle manier worden behandeld door alle actoren die met hen in contact komen.

Slachtoffers met specifieke behoeften moeten nog zorgvuldiger worden behandeld om hen te beschermen tegen secundaire victimisatie en intimidatie. Deze slachtoffers kunnen ook toegang krijgen tot gespecialiseerde hulpdiensten. Ook zijn er speciale voorzieningen wanneer het slachtoffer een kind is.

Er worden met name specifieke regels gegeven voor de volgende groepen slachtoffers:

 

De richtlijn werd niet onmiddellijk of niet goed omgezet in de rechtsorde van de landen. Dit had een schaars effect op de bescherming van het recht van het slachtoffer.

Op 11 mei 2020 heeft de Europese Commissie een verslag over de uitvoering van de richtlijn inzake de rechten van het slachtoffer aangenomen waaruit blijkt dat de EU-regels onvolledig en/of onjuist in de nationale rechtsordes zijn omgezet.

De EU heeft een Europees netwerk voor de rechten van slachtoffers opgezet om de nationale autoriteiten bij te staan bij de uitvoering van de richtlijn Het netwerk biedt een forum van nationale deskundigen die beste praktijken uitwisselen en de correcte toepassing van de omgezette wetgeving bespreken.

Op 28 juni 2022 heeft de Europese Commissie haar evaluatieplan van de richtlijn inzake de rechten van het slachtoffer goedgekeurd.

Uit het evaluatieplan blijkt dat de richtlijn inzake de rechten van het slachtoffer de veiligheid van de slachtoffers aanzienlijk heeft verbeterd. De richtlijn heeft er ook toe bijgedragen dat het risico op negatieve gevolgen van de deelname aan de strafprocedure en van de contacten met de dader is verminderd.

Aan de andere kant wijst het evaluatieplan ook op zwakke punten waarbij slachtoffers niet volledig op hun rechten kunnen vertrouwen omdat sommige rechten in de richtlijn niet duidelijk en nauwkeurig zijn geformuleerd. Met name zouden slachtoffers een actievere rol moeten kunnen spelen in de strafprocedure en gemakkelijker toegang moeten hebben tot schadeloosstelling.

Belangrijkste aspecten en termen van de richtlijn inzake de rechten van het slachtoffer

Het doel van de richtlijn is steun en bescherming te bieden aan slachtoffers van misdrijven door een minimumniveau van rechten te waarborgen en ervoor te zorgen dat zij met respect worden behandeld, passende bescherming krijgen en toegang tot de rechter hebben.

Het is van toepassing op slachtoffers van misdrijven en hun familieleden. Voor slachtoffers met bijzondere behoeften of minderjarigen zijn speciale bepalingen vastgesteld.

Belangrijkste gebieden van de richtlijn:  De richtlijn biedt slachtoffers een recht op informatie, een recht om te begrijpen en begrepen te worden, een recht op toegang tot de strafprocedure. Zij biedt steun en bescherming overeenkomstig de individuele behoeften van de slachtoffers.

  • Recht om te begrijpen en begrepen te worden

De communicatie met de slachtoffers moet eenvoudig en toegankelijk zijn. Dit betekent dat zij moet worden aangepast aan de specifieke behoeften van het slachtoffer (taalvermogen, leeftijd, taal, handicap, enz.).

  • Recht op informatie over hun rechten

Slachtoffers moeten door de autoriteiten worden geïnformeerd over hun rechten (het soort steunbescherming, juridisch advies of schadevergoeding die zij kunnen krijgen, de procedure om een klacht in te dienen, enz.) Alle informatie moet worden verstrekt vanaf het eerste contact door een bevoegde autoriteit.

  • Recht op informatie over hun zaak / deelname aan de strafprocedure

In geval van een strafrechtelijke procedure moeten slachtoffers worden geïnformeerd over hun zaak: tijd en plaats van het proces, stappen in de zaak, definitieve uitspraak. Zij hebben ook het recht tijdens het proces te worden gehoord. Slachtoffers moeten – indien zij dat wensen – ook worden geïnformeerd over de vrijlating of ontsnapping van hun dader. Zij moeten ook worden geïnformeerd als de dader niet zal worden vervolgd en hebben het recht om een herziening van de beslissing te krijgen als zij het daar niet mee eens zijn.

  • Recht op vertolking en vertaling

Slachtoffers die de taal van de strafprocedure niet verstaan of spreken, moeten op hun verzoek gratis vertolking en vertaling krijgen.

  • Recht op ondersteuning

Slachtoffers moeten toegang hebben tot gratis ondersteunende diensten zoals schuilplaatsen, traumabegeleiding en begeleiding, aangepast aan de verschillende soorten slachtoffers.

  • Recht op waarborgen in het kader van het herstelrecht

Indien in het nationale systeem gebruik wordt gemaakt van herstelrechtprocedures, worden deze gebruikt in het belang van het slachtoffer en worden de slachtoffers beschermd tegen de risico’s van verder lijden in verband met contacten met de dader.

  • Recht op bescherming

Het slachtoffer moet gedurende de gehele strafprocedure tegen de dader worden beschermd.

  • Recht op privacy

Slachtoffers hebben recht op privacy tijdens de strafprocedure. Persoonsgegevens moeten worden gebruikt overeenkomstig de nationale regels inzake gegevensbescherming. Met name moet worden vermeden dat informatie die tot de identificatie van een minderjarige kan leiden, openbaar wordt gemaakt.

  • Recht op individuele beoordeling van de beschermingsbehoeften van slachtoffers

Slachtoffers hebben recht op een individuele beoordeling van hun individuele beschermingsbehoeften. De bevoegde autoriteiten (politie, openbare aanklager) en/of speciaal opgeleid personeel beoordelen de individuele behoeften van elk slachtoffer en gaan na welke slachtoffers het meest kwetsbaar zijn. Deze slachtoffers zullen door specifieke maatregelen worden beschermd.

  • Rechten van het kind

Kinderen moeten als kwetsbare slachtoffers altijd specifieke bescherming genieten.

De richtlijn bevat een algemeen beginsel volgens hetwelk bij de toepassing van de richtlijn altijd het belang van het kind voorop moet staan.

De nieuwe strategie inzake de rechten van slachtoffers is de allereerste strategie inzake de rechten van slachtoffers.

De twee doelen zijn: 1) empowerment van slachtoffers van misdrijven en 2) samenwerken voor de rechten van slachtoffers.

In de komende vijf jaar moeten concrete maatregelen worden genomen op EU-niveau door de Europese Commissie, op nationaal niveau door de lidstaten en op het niveau van het maatschappelijk middenveld door de nationale belanghebbenden.

Het heeft vijf hoofdprioriteiten: 1) effectieve communicatie met slachtoffers en een veilige omgeving voor slachtoffers om misdrijven aan te geven; 2) betere ondersteuning en bescherming van de meest kwetsbare slachtoffers; 3) vergemakkelijking van de toegang van slachtoffers tot schadeloosstelling; 4) versterking van de samenwerking en coördinatie tussen alle betrokken actoren; 5) versterking van de internationale dimensie van de rechten van slachtoffers.

De uitvoering van deze strategie zal regelmatig worden gecontroleerd door middel van regelmatige bijeenkomsten van het Platform Slachtofferrechten om de acties onder de verantwoordelijkheid van de verschillende actoren te actualiseren.