Topic 3 Μελέτη περίπτωσης: Ελλείψει εναρμόνισης / Οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων

Προβληματική πρόσβαση θυμάτων της εγκληματικότητας σε εξειδικευμένους επαγγελματίες

  • Το ζήτημα αυτό αφορά τους επαγγελματίες που παρέχουν υπηρεσίες υποστήριξης και τους επαγγελματίες μεταφραστές και διερμηνείς. Υπάρχει έλλειψη επαγγελματιών μεταφραστών και διερμηνέων (άρθρο 5).
  • Η πρόσβαση σε συγκεκριμένα δικαιώματα – διερμηνεία και μετάφραση (άρθρο 7) και δικαιώματα των θυμάτων που κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος (άρθρο 17) – παρεμποδίζεται λόγω αντικειμενικών δυσχερειών.
  • Οικονομικά ζητήματα επηρεάζουν άμεσα την πρόσβαση σε κατάλληλες υπηρεσίες υποστήριξης (άρθρο 8) και στο δικαίωμα νομικής συνδρομής (άρθρο 13).
  • Η εκπαίδευση των επαγγελματιών που εργάζονται με θύματα εγκλημάτων είναι απαραίτητη για την εφαρμογή των άρθρων 6 (λήψη πληροφοριών σχετικά με την υπόθεση), 10 (δικαίωμα ακρόασης) και 22 (ατομική αξιολόγηση) και για τον εντοπισμό και την προστασία των θυμάτων με ειδικές ανάγκες προστασίας.

Βασικές προκλήσεις σχετικά με την προστασία των θυμάτων στην ΕΕ

  • Θύματα ενδοοικογενειακής βίας: η παροχή αποτελεσματικής βοήθειας παρακωλύεται από πλήθος πρακτικών και νομικών εμποδίων. Η κατάσταση πανδημίας ήταν ένας παράγοντας που επιδείνωσε τη θέση των θυμάτων με ειδικές ανάγκες.
  • Τρομοκρατία: παραμένει μείζον ζήτημα σε πολλά κράτη της ΕΕ.
  • Μετανάστες και αιτούντες άσυλο: οι υπήκοοι τρίτων χωρών παραμένουν εκτεθειμένοι στην εγκληματικότητα, αντιμετωπίζουν πρακτικά και νομικά εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και σε υπηρεσίες υποστήριξης και τελούν σε ευάλωτη κατάσταση. Παράλληλα, παρατηρείται αύξηση των εγκλημάτων μίσους και της ξενοφοβίας.
  • Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Ο πόλεμος κατέστρεψε τις ζωές των ανθρώπων, αφήνοντας πίσω του θάνατο και θύματα. Η νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με τα δικαιώματα των θυμάτων θα διασφαλίσει την ικανοποίηση των ειδικών αναγκών των θυμάτων που διαφεύγουν από τον πόλεμο, όπως το δικαίωμα σε συνδρομή, υποστήριξη και προστασία.

Νομολογία ΔΕΕ

  • Καλύπτει η Οδηγία τα νομικά πρόσωπα;
  • Στην έννοια του θύματος, για τους σκοπούς της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου, δεν περιλαμβάνονται νομικά πρόσωπα που έχουν υποστεί άμεση ζημία από παραβιάσεις του ποινικού δικαίου σε κράτος μέλος (C-467/05, Dell’Orto, C-205/09, Eredics).
  • Όσον αφορά την Οδηγία, το ΔΕΕ έκρινε ότι αυτή δεν τυγχάνει εφαρμογής στην περίπτωση των νομικών προσώπων ή στην περίπτωση του Δημοσίου, ακόμη και αν το εθνικό δίκαιο τους προσδίδει την ιδιότητα του ζημιωθέντος στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας (C-603/19 Ποινική διαδικασία κατά TG και UF § 46).
  • Ωστόσο, τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέξουν να εφαρμόσουν τα πρότυπα που θεσπίζει η Οδηγία και στην περίπτωση των νομικών προσώπων.
  • Είναι υποχρεωτική η αποκαταστατική δικαιοσύνη;
  • Το ΔΕΕ, κατά την ερμηνεία του άρθρου 10 της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου σχετικά με την ποινική μεσολάβηση, επιβεβαίωσε ότι τα κράτη μέλη δεν είναι υποχρεωμένα να προβλέπουν υπηρεσίες μεσολάβησης/αποκαταστατικής δικαιοσύνης για όλες τις αξιόποινες πράξεις (αποφάσεις ΔΕΕ στις υποθέσεις C-205/09 Eredics και συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-483/09 και C-1/10 Gueye/Sanchez).

Άλλες πράξεις ενωσιακού δικαίου

  • Άλλες πράξεις ενωσιακού δικαίου στον τομέα των δικαιωμάτων των θυμάτων
  • Οδηγία για την αποζημίωση: Οδηγία 2004/80/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με την αποζημίωση των θυμάτων εγκληματικών πράξεων
  • Κανονισμός (ΕΕ) 606/2013 για την αμοιβαία αναγνώριση μέτρων προστασίας σε αστικές υποθέσεις
  • Οδηγία 2011/99/ΕΕ περί της ευρωπαϊκής εντολής προστασίας
  • Άλλες πράξεις ενωσιακού δικαίου για θύματα συγκεκριμένων ειδών αξιόποινων πράξεων
  • Άλλες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ που συμπληρώνουν την οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων και βασίζονται σ’ αυτήν
  • Θύματα τρομοκρατίας: Οδηγία (ΕΕ) 2017/541 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2017, για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2002/475/ΔΕΥ του Συμβουλίου και για την τροποποίηση της απόφασης 2005/671/ΔΕΥ του Συμβουλίου
  • Θύματα εμπορίας ανθρώπων: Οδηγία 2011/36/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2011, για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της, καθώς και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαίσιο 2002/629/ΔΕΥ του Συμβουλίου
  • Ανήλικα θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης: Οδηγία 2011/93/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ του Συμβουλίου
  • Θύματα απάτης που αφορά τα μέσα πληρωμής πλην των μετρητών: Οδηγία (ΕΕ) 2019/713 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, για την καταπολέμηση της απάτης και της πλαστογραφίας μέσων πληρωμής πλην των μετρητών και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαίσιο 2001/413/ΔΕΥ του Συμβουλίου, PE/89/2018/REV/3

Άλλες συναφείς στρατηγικές της ΕΕ

  • Στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα των θυμάτων (2020-2025)
  • Το 2020, η Επιτροπή δημοσίευσε για πρώτη φορά τη στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα των θυμάτων (2020-2025). Βασικός στόχος της στρατηγικής είναι να διασφαλιστεί ότι όλα τα θύματα όλων των εγκλημάτων είναι σε θέση να ασκήσουν πλήρως τα δικαιώματά τους, ανεξάρτητα από το πού στην ΕΕ ή υπό ποιες συνθήκες διαπράχθηκε το έγκλημα.
  • Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται: i) η αποτελεσματική επικοινωνία με τα θύματα και η παροχή ασφαλούς περιβάλλοντος για την καταγγελία εγκλημάτων από αυτά· ii) η βελτίωση της παροχής υποστήριξης και προστασίας στα πλέον ευάλωτα θύματα· iii) η διευκόλυνση της πρόσβασης των θυμάτων σε αποζημίωση· iv) η ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού μεταξύ όλων των σχετικών φορέων· και v) η ενίσχυση της διεθνούς διάστασης των δικαιωμάτων των θυμάτων.
  • Άλλες συναφείς στρατηγικές της ΕΕ: Στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025, Στρατηγική για τα δικαιώματα του παιδιού, Στρατηγική για την ευρωπαϊκή δικαστική κατάρτιση, Στρατηγική για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ,  Σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού 2020-2025, Επικαιροποιημένο πλαίσιο ΕΕ για την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά, Στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2030, Στρατηγική για την Ένωση Ασφάλειας, Στρατηγική για την εξάλειψη της εμπορίας ανθρώπων, Στρατηγική για αποτελεσματικότερη καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών
  • Ανάληψη πρωτοβουλίας για τη θέσπιση νέας νομοθεσίας σε επίπεδο ΕΕ
  • Την 8η Μαρτίου 2022, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας: Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας, COM/2022/105 final