Topic 2 Επισκόπηση βασικών πτυχών και όρων Οδηγίας. Η εξέλιξη της οδηγίας για τα δικαιώματα των θυμάτων: Νέα στρατηγική για τα δικαιώματα των θυμάτων 2020-2025

Η οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων αποτελεί ένα από τα θεμελιώδη μέσα της ΕΕ για την προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων.

Υιοθετήθηκε το 2012. Οι χώρες της ΕΕ όφειλαν να την έχουν θέσει σε εφαρμογή έως τις 16 Νοεμβρίου 2015. Το 2013, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριο έγγραφο προκειμένου να συνδράμει τις χώρες της ΕΕ σε αυτή τη διαδικασία.

Σκοπός της Οδηγίας είναι η παροχή υποστήριξης και προστασίας σε όλα τα θύματα της εγκληματικότητας, καθώς και η δέουσα πληροφόρηση, προκειμένου να καταστούν ικανά να συμμετέχουν στην ποινική διαδικασία. Τα θύματα πρέπει να αναγνωρίζονται και να αντιμετωπίζονται με σεβασμό και ευαισθησία από όλους τους φορείς/λειτουργούς που έρχονται σε επαφή μαζί τους.

Τα θύματα με ειδικές ανάγκες πρέπει να αντιμετωπίζονται με ακόμη μεγαλύτερη προσοχή, προκειμένου να προστατεύονται από δευτερογενή θυματοποίηση και εκφοβισμό. Τα θύματα αυτά μπορούν επίσης να έχουν πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες υποστήριξης. Επίσης, ειδική μέριμνα λαμβάνεται στην περίπτωση που το θύμα είναι παιδί.

Ειδικότερα, θεσπίζονται ειδικοί κανόνες για τις ακόλουθες κατηγορίες θυμάτων:

Η οδηγία δεν ενσωματώθηκε αμέσως ή δεν ενσωματώθηκε επαρκώς στις έννομες τάξεις των χωρών. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ελλείμματα όσον αφορά την προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων.

Στις 11 Μαΐου 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για τα δικαιώματα των θυμάτων, στην οποία καταδείχθηκε το γεγονός ότι οι ενωσιακοί κανόνες είχαν μεταφερθεί ανεπαρκώς ή/και εφαρμόζονταν εσφαλμένα στις εθνικές έννομες τάξεις.

Η ΕΕ δημιούργησε ένα Ευρωπαϊκό Δίκτυο για τα δικαιώματα των θυμάτων προκειμένου να υποστηρίξει τις εθνικές αρχές στην εφαρμογή της Οδηγίας. Το Δίκτυο παρέχει ένα φόρουμ εθνικών εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές και συζητούν σχετικά με την ορθή εφαρμογή της νομοθεσίας που μεταφέρεται στο εσωτερικό δίκαιο.

Στις 28 Ιουνίου 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε ένα σχέδιο αξιολόγησης της οδηγίας για τα δικαιώματα των θυμάτων.

Το σχέδιο αξιολόγησης κατέδειξε ότι η σημαντική πρόοδος που σημειώθηκε με την οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων είχε ως αποτέλεσμα να βελτιωθούν σε σημαντικό βαθμό οι συνθήκες ασφάλειας των θυμάτων. Η Οδηγία συνέβαλε επίσης στον περιορισμό του κινδύνου αρνητικών επιπτώσεων που συνδέονται με τη συμμετοχή σε ποινικές διαδικασίες και με τις επαφές με τον δράστη.

Από την άλλη πλευρά, το σχέδιο αξιολόγησης αναδεικνύει επίσης περιπτώσεις στις οποίες εντοπίζονται ελλείμματα, καθώς τα θύματα δεν μπορούν να βασιστούν πλήρως στα δικαιώματά τους, λόγω της ασαφούς και αόριστης διατύπωσης της οδηγίας σχετικά με ορισμένα δικαιώματα. Ειδικότερα, τα θύματα πρέπει να είναι σε θέση να αναλαμβάνουν πιο ενεργό ρόλο στην ποινική διαδικασία και να έχουν ευκολότερη πρόσβαση σε αποζημίωση.

Σκοπός της Οδηγίας είναι η παροχή υποστήριξης και προστασίας στα θύματα της εγκληματικότητας, μέσω της διασφάλισης ελάχιστων πρoτύπων σχετικά με τα δικαιώματά τους, καθώς και της αντιμετώπισης των θυμάτων με σεβασμό, της προσήκουσας προστασίας τους και της πρόσβασής τους στη δικαιοσύνη.


Εφαρμόζεται
στα θύματα της εγκληματικότητας και στα μέλη των οικογενειών τους. Ειδικές διατάξεις προβλέπονται για τα θύματα με ειδικές ανάγκες ή τους ανηλίκους.

Βασικοί τομείς της Οδηγίας:  Η Οδηγία παρέχει στα θύματα δικαίωμα ενημέρωσης, δικαίωμα να κατανοούν και να γίνονται κατανοητά, δικαίωμα πρόσβασης στην ποινική διαδικασία. Παρέχει υποστήριξη και προστασία σύμφωνα με τις ατομικές ανάγκες των θυμάτων.

  • Δικαίωμα των θυμάτων να κατανοούν και να γίνονται κατανοητά

Η επικοινωνία με τα θύματα πρέπει να είναι απλή και κατανοητή. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να προσαρμόζεται στις ειδικές ανάγκες των θυμάτων (γλωσσική ικανότητα, ηλικία, γλώσσα, αναπηρία κ.λπ.).

  • Δικαίωμα των θυμάτων να ενημερώνονται σχετικά με τα δικαιώματά τους

    Τα θύματα πρέπει να ενημερώνονται από τις αρχές για τα δικαιώματά τους (είδος υποστήριξης, προστασίας, νομικές συμβουλές ή αποζημίωση που μπορούν να λάβουν, διαδικασία υποβολής καταγγελίας κ.λπ.). Όλες οι πληροφορίες πρέπει να παρέχονται από την πρώτη επαφή με αρμόδια αρχή.
  • Δικαίωμα υποστήριξης

Τα θύματα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε δωρεάν υπηρεσίες υποστήριξης, όπως κέντρα υποδοχής, μετατραυματική υποστήριξη και συμβουλευτική, προσαρμοσμένες σε διαφορετικές κατηγορίες θυμάτων.

  • Δικαίωμα διασφαλίσεων στο πλαίσιο υπηρεσιών αποκαταστατικής δικαιοσύνης

Εάν, βάσει του εθνικού συστήματος, χρησιμοποιούνται διαδικασίες αποκαταστατικής δικαιοσύνης, αυτές χρησιμοποιούνται προς το συμφέρον του θύματος και τα θύματα προστατεύονται από τους κινδύνους περαιτέρω ζημίας, που σχετίζονται με τις επαφές με τον δράστη.

  • Δικαίωμα προστασίας

Τα θύματα πρέπει να προστατεύονται από τον δράστη καθ’ όλη τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας.

Η νέα στρατηγική για τα δικαιώματα των θυμάτων είναι η πρώτη στρατηγική σχετικά με το ζήτημα αυτό.  

Οι δύο σκοποί της είναι: 1) ενδυνάμωση των θυμάτων της εγκληματικότητας και 2) συνεργασία για τα δικαιώματα των θυμάτων.

Κατά την επόμενη πενταετία, πρέπει να αναληφθούν συγκεκριμένες δράσεις σε επίπεδο ΕΕ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε εθνικό επίπεδο από τα κράτη μέλη και σε επίπεδο κοινωνίας των πολιτών από εθνικούς φορείς.

Έχει πέντε βασικές προτεραιότητες: 1) αποτελεσματική επικοινωνία με τα θύματα και παροχή ασφαλούς περιβάλλοντος για την καταγγελία εγκλημάτων από αυτά· 2) βελτίωση της παροχής υποστήριξης και προστασίας στα πλέον ευάλωτα θύματα· 3) διευκόλυνση της πρόσβασης των θυμάτων σε αποζημίωση· 4) ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού μεταξύ όλων των σχετικών φορέων· 5) ενίσχυση της διεθνούς διάστασης των δικαιωμάτων των θυμάτων.

Η υλοποίηση της στρατηγικής θα παρακολουθείται τακτικά, μεταξύ άλλων μέσω τακτικών συνεδριάσεων της πλατφόρμας για τα δικαιώματα των θυμάτων, με σκοπό την επικαιροποίηση των δράσεων που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα διαφορετικών φορέων.

 

Με ποιον τρόπο μπορούν οι επαγγελματίες πρώτης γραμμής να αξιοποιήσουν την Οδηγία:

Πώς να βοηθήσω τους ωφελούμενούς μου να επωφεληθούν από την Οδηγία;

 

 Πώς να βοηθήσω τους ωφελούμενούς μου να επωφεληθούν από την Οδηγία;

Σε περίπτωση που έχει λάβει χώρα διακριτική μεταχείριση και το θύμα εμπλέκεται σε ποινική διαδικασία (διαμεσολάβηση ή οποιαδήποτε άλλη διαδικασία), ένας επαγγελματίας πρώτης γραμμής που έχει εκπαιδευτεί σχετικά με την οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων μπορεί να συνδράμει το θύμα ενώπιον του δικαστηρίου διασφαλίζοντας:

  • Την παροχή προσήκουσας ενημέρωσης στο θύμα σχετικά με τα δικαιώματά του (συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος σε ψυχολογική συνδρομή)∙
  • Την αναγνώριση των συνθηκών του θύματος∙
  • Την προστασία του θύματος από εκφοβισμό ή τη συνδρομή του σε περίπτωση εκφοβισμού∙
  • Ότι το θύμα είναι ενήμερο σχετικά με τις νομικές διαδικασίες, τις κατανοεί και είναι σε θέση να συμμετέχει ενεργά σε αυτές∙
  • Ότι το θύμα κατανοεί το ακριβές ποσό χρηματικής ικανοποίησης/αποζημίωσης που δικαιούται από το κράτος ή τον θύτη βάσει νομικών αποφάσεων, διαμεσολάβησης ή άλλης μορφής αποκαταστατικής δικαιοσύνης.

Σε περίπτωση που έχει λάβει χώρα διακριτική μεταχείριση και το θύμα εμπλέκεται σε ποινική διαδικασία (διαμεσολάβηση ή οποιαδήποτε άλλη διαδικασία), ένας επαγγελματίας πρώτης γραμμής που δεν έχει εκπαιδευτεί σχετικά με την οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων μπορεί να μην είναι σε θέση να:

1)αντιμετωπίζει το θύμα με σεβασμό, διότι μπορεί να μην είναι σε θέση να αντιληφθεί επαρκώς τις συνθήκες του θύματος (από ψυχολογική, ανθρώπινη αλλά και νομική σκοπιά)∙

2)προστατεύει το θύμα από εκφοβισμό εκ μέρους του δράστη ή θεσμικών οργάνων∙ ο επαγγελματίας πρώτης γραμμής μπορεί να μην γνωρίζει ότι τα θύματα συχνά νιώθουν φόβο όχι μόνο απέναντι στον δράστη που τα υπέβαλε σε διακριτική μεταχείριση, αλλά και απέναντι σε θεσμικά όργανα και μη φιλικά περιβάλλοντα∙

3)υποστηρίζει το θέμα με ψυχολογική συνδρομή∙

4)ενημερώνει το θύμα σχετικά με τις νομικές διαδικασίες, προκειμένου να τις κατανοεί και να είναι σε θέση να συμμετέχει ενεργά σε αυτές∙

5)διασφαλίζει ότι το θύμα κατανοεί το ακριβές ποσό χρηματικής ικανοποίησης/αποζημίωσης που δικαιούται από το κράτος ή τον θύτη βάσει νομικών αποφάσεων, διαμεσολάβησης ή άλλης μορφής αποκαταστατικής δικαιοσύνης.

Δραστηριότητα: Παρακολουθήστε τα βίντεο και συζητήστε