Topic 2 Επισκόπηση βασικών πτυχών και όρων οδηγίας για τη φυλετική ισότητα

Οι ιδιώτες μπορούν να επικαλούνται την οδηγία για τη φυλετική ισότητα ενώπιον δικαστηρίων, διοικητικών αρχών ή φορέων εναλλακτικής επίλυσης διαφορών (ΕΕΔ) μέσω διαμεσολάβησης ή συμφιλίωσης.

Συνεπώς, επιβάλλεται στα κράτη μέλη η υποχρέωση να διασφαλίζουν την πρόσβαση των θυμάτων διακρίσεων σε δικαστικές ή/και διοικητικές διαδικασίες σε εθνικό επίπεδο.

Οι δικαστικές διαδικασίες σε κάθε κράτος μέλος μπορεί να αφορούν διαφορετικές νομικές οδούς: αστική, ποινική, εργατική ή διοικητική.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προ πολλού καθιερώσει τη γενική αρχή της μη διάκρισης ως εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση για την προσχώρηση των κρατών στην ίδια την Ένωση.

Υπενθυμίζουμε ότι η ΣΕΕ και η ΣΛΕΕ, στις οποίες έχει ήδη γίνει αναφορά, θεωρούνται ως πρωτογενείς πηγές της νομοθεσίας για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

Πριν από το 2000, η νομοθεσία της ΕΕ απαγόρευε μόνο τις διακρίσεις με βάση το φύλο (οδηγία 76/207/ΕΟΚ), στους τομείς της απασχόλησης και της κοινωνικής ασφάλισης (οδηγία για την ισότητα στην απασχόληση).


Η οδηγία για τη φυλετική ισότητα, που υιοθετήθηκε το 2000, καλύπτει ευρύτερο πεδίο, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής πρόνοιας, της ασφάλειας και της πρόσβασης σε αγαθά και υπηρεσίες και στην παροχή αυτών. Κάνει αναφορά σε άμεσες και έμμεσες διακρίσεις, καθώς και στις έννοιες της παρενόχλησης και της εντολής για εφαρμογή διακριτικής μεταχείρισης.

άρθρο 1: Σκοπός της Οδηγίας είναι «να θεσπισθεί πλαίσιο για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, με στόχο να πραγματωθεί στα κράτη μέλη η αρχή της ίσης μεταχείρισης».

άρθρο 3: Η Οδηγία εφαρμόζεται σε «όλα τα πρόσωπα, στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, συμπεριλαμβανόμενων των δημόσιων φορέων».

άρθρο 4: Η οδηγία για τη φυλετική ισότητα (οδηγία 2000/43/ΕΚ) απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω φυλετικής και εθνοτικής καταγωγής. Η Οδηγία δεν καλύπτει τη διαφορετική μεταχείριση λόγω ιθαγένειας και ανιθαγένειας και δεν ρυθμίζει ζητήματα μεταναστευτικού δικαίου.

Με βάση την Οδηγία, τα κράτη μέλη υποχρεούνται:

1)να προβλέπουν υψηλότερο επίπεδο προστασίας κατά των διακρίσεων στην εθνική νομοθεσία τους∙

2)να διαθέτουν ή να δημιουργήσουν εξειδικευμένο φορέα για την προώθηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανεξαρτήτως φυλετικής και εθνοτικής καταγωγής.

Η Οδηγία καλύπτει διαφορετικούς τομείς και ειδικότερα τους εξής:

  • απασχόληση & εργασία
  • επαγγελματικός προσανατολισμός
  • ιδιότητα μέλους σε οργανώσεις εργοδοτών ή εργαζομένων
  • κοινωνική προστασία, συμπεριλαμβανόμενης της κοινωνικής ασφάλισης και της υγειονομικής περίθαλψης
  • εκπαίδευση
  • πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες που είναι διαθέσιμα στο κοινό, συμπεριλαμβανόμενης της στέγασης

Η Οδηγία καλύπτει πέντε βασικούς τομείς:

  • Άμεση διάκριση
  • Έμμεση διάκριση
  • Παρενόχληση
  • Αντίποινα
  • Εντολή για εφαρμογή διακριτικής μεταχείρισης.

Συντρέχει άμεση διάκριση όταν, για προστατευόμενους λόγους, σε ένα πρόσωπο επιφυλάσσεται μεταχείριση λιγότερο ευνοϊκή από αυτήν της οποίας τυγχάνει, έτυχε ή θα ετύγχανε ένα άλλο πρόσωπο, σε ανάλογη κατάσταση (άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α).

Παράδειγμα άμεσης διάκρισης είναι η άρνηση εταιρείας να προσλάβει Ρομά ή μουσουλμάνους, απορρίπτοντας το βιογραφικό τους σημείωμα ή η πρόσληψή τους με εξαιρετικά χαμηλές αποδοχές σε σύγκριση με τις αποδοχές άλλων εργαζομένων στην ίδια θέση.

Συντρέχει έμμεση διάκριση όταν μια εκ πρώτης όψεως ουδέτερη διάταξη, κριτήριο ή πρακτική μπορεί να θέσει πρόσωπα συγκεκριμένης φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής σε μειονεκτική θέση συγκριτικά με άλλα πρόσωπα (άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο β).

Παράδειγμα έμμεσης διάκρισης: ένα εργοστάσιο τροφίμων που δεν προσλαμβάνει άνδρες εργάτες με γενειάδα. Αυτός ο κανόνας εισάγει διάκριση έναντι των Σιχ ανδρών. Το σκεπτικό του εργοστασίου τροφίμων μπορεί να είναι θεμιτό – να αποφύγει την ύπαρξη τριχών στο φαγητό. Το ερώτημα που πρέπει να τεθεί όμως είναι: μπορεί αυτός ο στόχος να επιτευχθεί χωρίς διακρίσεις; Ναι, μπορούν να προσλαμβάνονται άνδρες με γενειάδα, με την προϋπόθεση να φορούν ένα είδος διχτυού για τα μαλλιά, εάν ή όταν εργάζονται με τρόφιμα.

Η παρενόχληση εκδηλώνεται μέσω ανεπιθύμητης συμπεριφοράς, συνδεόμενης με προστατευόμενο λόγο, με σκοπό ή αποτέλεσμα την προσβολή της αξιοπρέπειας ενός προσώπου και τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος.

Ακόμα και αν ο σκοπός δεν είναι η παρενόχληση, μια συμπεριφορά ικανή να δημιουργήσει εχθρικό περιβάλλον που προσβάλλει την αξιοπρέπεια ενός προσώπου αρκεί για να στοιχειοθετηθεί  παρενόχληση. Παράδειγμα παρενόχλησης: εργαζόμενος Ρομά που προσλαμβάνεται σε εταιρεία μόδας στοχοποιείται από τους συναδέλφους του, που του κάνουν ρατσιστικά αστεία στο χώρο εργασίας, τον υποβάλλουν σε ρητορική μίσους ή συμπεριφέρονται εν γένει με παρόμοιο τρόπο.

Τυπικά σενάρια: ρατσιστικά αστεία ή ιστορίες στον χώρο εργασίας.

Τα αντίποινα συνιστούν τυχόν δυσμενή μέτρα (μεταχείριση ή επιπτώσεις), ως αντίδραση σε καταγγελία ή διαδικασία που στοχεύει στην πραγμάτωση της αρχής της ίσης μεταχείρισης.

Παράδειγμα αντιποίνων: περίπτωση στην οποία εργαζόμενος διαμαρτύρεται για άνιση μεταχείριση λόγω φυλετικής διάκρισης και, ως αποτέλεσμα, ο εργοδότης τον απολύει ή δεν τον προάγει.

Πρόκειται για εντολή για εφαρμογή διακριτικής μεταχείρισης όταν ένα πρόσωπο δίνει διαταγή (εντολή) σε κάποιο άλλο, το οποίο τελεί σε σχέση εξάρτησης μαζί του κατά κάποιον τρόπο, να υποβάλει τρίτο πρόσωπο σε διακριτική μεταχείριση.

Παράδειγμα εντολής για εφαρμογή διακριτικής μεταχείρισης: περίπτωση στην οποία διευθυντής προσωπικού καλείται να μην προσλάβει πρόσωπα καταγωγής Ρομά.

Στην Οδηγία προβλέπεται επίσης ο τρόπος απόδειξης της διακριτικής μεταχείρισης με την πρόβλεψη περί αντιστροφής του βάρους απόδειξης.

Αυτό σημαίνει ότι όταν ένα θύμα προσάγει, ενώπιον δικαστηρίου ή άλλης αρμόδιας αρχής, πραγματικά περιστατικά σχετικά με περιστατικό διακριτικής μεταχείρισης, εναπόκειται στον εναγόμενο να αποδείξει ότι δεν υπήρξε παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης.