Topic 1: Συνήθεις ορισμοί ρατσισμού VS ορισμός ρατσισμού/διακρίσεων σύμφωνα με την οδηγία για τη φυλετική ισότητα. Ορισμοί διακρίσεων. Διατομεακές διακρίσεις

Ορισμός/-οί:

προκατάληψη, διάκριση ή ανταγωνισμός προσώπου, κοινότητας ή θεσμού εναντίον προσώπου ή προσώπων με βάση τη συμμετοχή τους σε μια συγκεκριμένη φυλετική ή εθνοτική ομάδα, συνήθως μειονοτική ή περιθωριοποιημένη (https://languages.oup.com/google-dictionary-en).

«Πεποίθηση ότι οι άνθρωποι κατατάσσονται σε διακριτές ομάδες, που διαφέρουν ως προς την κοινωνική τους συμπεριφορά και τις έμφυτες ικανότητές τους και ιεραρχούνται ως ανώτερες ή κατώτερες» (Newman, David M. (2012). Sociology: Exploring the Architecture of Everyday Life (9th ed.). Thousand Oaks, Calif.: SAGE Publications. σελ. 405. ISBN 978-1-4129-8729-5)

«απόψεις ή θεωρίες περί ανωτερότητας μιας φυλής ή ομάδας προσώπων συγκεκριμένου χρώματος ή εθνοτικής καταγωγής» (https://home-affairs.ec.europa.eu

ο ρατσισμός εκδηλώνεται μέσω πολιτικών, συμπεριφορών, κανόνων κ.λπ. που συνεπάγονται τη διατήρηση αθέμιτου οφέλους υπέρ συγκεκριμένων προσώπων και την άδικη ή επιβλαβή μεταχείριση άλλων με βάση τη φυλή∙ ή επίσης επιβλαβή ή άδικα λεγόμενα, πράξεις ή απόψεις που εδράζονται στην πεποίθηση ότι τα μέλη συγκεκριμένης φυλής είναι περισσότερο έξυπνα, καλά, ηθικά κ.λπ. από τα μέλη άλλων φυλών.

Φυλετικές διακρίσεις είναι «κάθε διάκριση, αποκλεισμός, περιορισμός ή προτίμηση που βασίζεται στη φυλή, το χρώμα, την καταγωγή ή την εθνική ή εθνοτική προέλευση και έχει ως σκοπό ή αποτέλεσμα την εκμηδένιση ή διακινδύνευση της αναγνώρισης, απόλαυσης ή άσκησης, επί ίσοις όροις, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών στον πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό, πολιτιστικό ή σε οποιοδήποτε άλλο τομέα της δημόσιας ζωής».

Διακρίσεις: η αντιμετώπιση προσώπου ή συγκεκριμένης ομάδας προσώπων με διαφορετικό τρόπο, ιδίως δυσμενέστερο σε σχέση με τον τρόπο αντιμετώπισης άλλων προσώπων, λόγω της φυλής, του φύλου, της σεξουαλικότητάς τους κ.λπ. ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ | Έννοια – Λεξικό Cambridge

Ο όρος διακρίσεις είναι γενικός όρος, στον οποίο εμπεριέχεται τρόπον τινά η έννοια του ρατσισμού, διότι η άσχημη ή δυσμενής μεταχείριση που εκδηλώνεται στα πλαίσια ενός ρατσιστικού περιστατικού (κατά συγκεκριμένης φυλής ή εθνοτικής ομάδας) συνιστά διάκριση. Οι διακρίσεις με βάση τη φυλή συνιστούν ρατσισμό.

Στην Οδηγία δεν γίνεται αναφορά στον όρο ρατσισμός. Αντ’ αυτού, στην Οδηγία παρέχεται ορισμός των διακρίσεων (άμεσων και έμμεσων), της παρενόχλησης, των αντιποίνων και της εντολής για την εφαρμογή διακριτικής μεταχείρισης.

Σύμφωνα με τη Σύμβαση για την κατάργηση όλων των μορφών φυλετικών διακρίσεων των Ηνωμένων Εθνών, δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ των όρων «φυλετικές» και «εθνοτικές» διακρίσεις.

Διακρίσεις: ορισμός και μορφές

Ο όρος διακρίσεις είναι γενικός όρος, στον οποίο μπορεί να  εμπεριέχονται διαφορετικές μορφές επίρριψης ευθυνών και εξευτελισμού, καθώς και διαφορετικοί λόγοι διάκρισης: σεξουαλικοί, φυλετικοί, θρησκευτικοί, κοινωνικοί, οικονομικοί κ.λπ.

Σε επίπεδο ΕΕ αναγνωρίζονται παραδοσιακά τρεις μορφές διακρίσεων: ατομικές, συστημικές και θεσμικές.

Διακρίσεις: λόγοι

Επιπλέον, οι διακρίσεις μπορεί να μην εδράζονται σε έναν μόνο λόγο (φυλετικό, σεξουαλικό, κοινωνικό, οικονομικό κ.λπ.) αλλά σε περισσότερους, διαφορετικούς λόγους. Σε αυτές τις περιπτώσεις γίνεται λόγος για πολλαπλές διακρίσεις, που συνεπάγονται σωρευτικό μειονέκτημα. Είναι επομένως σημαντικό να γίνεται διάκριση μεταξύ των παρακάτω μορφών διακρίσεων:

Διατομεακές διακρίσεις: Ορισμός και προέλευση

Περί το έτος 1989 η Kimberlé Crenshaw, Αμερικανίδα υπέρμαχος των πολιτικών δικαιωμάτων και κορυφαία μελετήτρια της κριτικής φυλετικής θεωρίας, εισήγαγε έναν νέο τύπο διακρίσεων, καθώς έκανε για πρώτη φορά λόγο για τους όρους διατομεακότητα και διατομεακές διακρίσεις, στο πλαίσιο της ανάλυσής της σχετικά με την καταπίεση των αφροαμερικανίδων γυναικών.

Ο όρος διατομεακές διακρίσεις περιγράφει μια κατάσταση στην οποία συντρέχουν δύο ή πολλοί λόγοι, οι οποίοι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους ταυτόχρονα και είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι. Οι διακρίσεις που εκδηλώνονται ως αποτέλεσμα των εν λόγω άρρηκτα συνδεδεμένων συμπεριφορών διαφέρουν από τις προαναφερθείσες πολλαπλές μορφές διακρίσεων. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι στην ουσία η σώρευση διαφορετικών λόγων διάκρισης αλλά η αρνητική συνέργειά τους. Οι διακρίσεις δεν νοούνται στην ολότητά τους απλώς και μόνο ως σώρευση διαφορετικών συμπεριφορών, αλλά αντιθέτως η ιδιαιτερότητα της εκάστοτε περίπτωσης απορρέει από την ιδιάζουσα τομή μεταξύ του συνόλου των εκάστοτε παραγόντων.

Διατομεακές διακρίσεις στο ενωσιακό και εθνικό νομικό πλαίσιο

Οι διατομεακές διακρίσεις δεν έχουν αναγνωριστεί άμεσα σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο.

Ακόμη και σήμερα, τα νομικά και πολιτικά πλαίσια βασίζονται παραδοσιακά σε μια μονοδιάστατη αντιμετώπιση των διακρίσεων, ενώ δεν έχουν θεσπιστεί ρητά πρότυπα για περιπτώσεις διατομεακών διακρίσεων.

Αυτή η αποσπασματική προσέγγιση αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκοί νομικοί φορείς δεν διαθέτουν επί του παρόντος τα κατάλληλα εφόδια για την αντιμετώπιση περιπτώσεων διατομεακών διακρίσεων.

Διατομεακές διακρίσεις: Μελέτη περίπτωσης

Προσπαθούμε να προσεγγίσουμε πληρέστερα το ζήτημα των διατομεακών διακρίσεων μέσω μιας σημαντικής ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ:

Μια νεαρή γυναίκα Ρομά υφίσταται διακρίσεις στην αγορά εργασίας επειδή είναι Ρομά και ως εκ τούτου θεωρείται «επικίνδυνη», επειδή είναι γυναίκα και ως εκ τούτου θεωρείται λιγότερο ικανή από έναν άνδρα και επειδή είναι νέα και ως εκ τούτου θεωρείται άπειρη. Καθ’ ο μέρος θεωρείται άπειρη, η γυναίκα έχει ορισμένες κοινές εμπειρίες διακρίσεων με τους νέους, καθ’ ο μέρος θεωρείται ότι εμπίπτει σε έναν παραδοσιακό ρόλο, έχει κοινές εμπειρίες με άλλες γυναίκες και καθ’ ο μέρος θεωρείται επικίνδυνη, έχει κοινές εμπειρίες με όλους τους Ρομά, συμπεριλαμβανομένων των ανδρών. Ωστόσο, και οι τρεις λόγοι διάκρισης αλληλεπιδρούν και καθιστούν την περίπτωσή της μοναδική.

Δραστηριότητα

Δραστηριότητα 1: Παρακολουθήστε ένα βίντεο και συζητήστε το περιεχόμενο

Δραστηριότητα 2

Τύπος: Δραστηριότητα κύκλου

Ερωτήσεις:

Πώς λειτουργούν οι διακρίσεις;

Πώς επηρεάζει το κοινωνικό πλαίσιο τις αντιλήψεις μας σχετικά με τη φυλή, την τάξη, το φύλο;

Πώς συμβάλλει η διατομεακότητα στην ανισότητα;